fa تأثیر مداخله ی آموزشی‌‌ مبتنی بر نظریۀ رفتار‌‌ برنامه‌‌ ریزی‌‌شده، در پیشگیری از سوء‌‌مصرف مواد روان‌گردان در دانش‌‌‌آموزان دختر دبیرستان‌‌های شهر ایلام آموزش بهداشت Health education پژوهشي Research <em><span style="color:windowtext;"><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مقدمه:</span></span></span></em> <span style="font-weight:normal;"><span style="color:windowtext;"><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">ﻣﺼﺮف مواد مخدر و روان‌گردان، آﺛﺎر ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب و وﻳﺮاﻧﮕﺮی بر ﺟﺴﻢ و روح اﻧﺴﺎن دارد و سبب اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﺎاﻣﻨﻲ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ شده اﺳﺖ. با توجه به اینکه درمان اعتیاد دشوار است، همواره بر پیشگیری تأکید می‌‌شود؛ به همین علت، پژوهش حاضر‌‌ با هدف تعیین تأثیر مداخلۀ ‌‌آموزشی‌‌ مبتنی بر نظریۀ‌‌‌‌ رفتار برنامه‌‌ریزی‌‌شده، در پیشگیری از سوء‌‌مصرف مواد روان‌گردان در دانش‌‌آموزان دختر دبیرستان‌‌های شهر ایلام در سال 1397-1396 انجام شد.</span></span></span></span><br> <strong><em><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش‌‌ها:</span></span></em></strong> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">این پژوهش، مطالعه‌‌‌‌‌ای </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">RCT</span></span></span><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> در سال تحصیلی 1397-1396 است که در آن، 120 نفر از دانش‌‌‌آموزان به‌طور تصادفی، در گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامۀ ‌‌محقق‌‌‌‌‌ساخته بر اساس نظریۀ ‌‌رفتار برنامه‌ریزی‌شده بود که پس از تأیید روایی و پایایی، در دو مرحلۀ ‌‌پیش‌‌آزمون و پس‌‌آزمون از آن استفاده گردید. محتوای آموزشی بر اساس نظریۀ رفتار برنامه‌ریزی‌شده و نتیجۀ تجزیه‌وتحلیل داده‌های اولیه، طراحی و در 5 جلسۀ مداخله اجرا شد. پس‌آزمون یک ماه بعد از اجرای آموزش‌ها انجام و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">SPSS vol.22</span></span></span><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، با آزمون‌های آماری شایپرو ویلک، آزمون </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">t</span></span></span><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> مستقل و زوجی تحلیل شدند.</span></span><br> <strong><em><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته‌‌های پژوهش:</span></span></em></strong> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج آزمون‌های تحلیل کوواریانس و آزمون تی زوجی نشان داد مداخلۀ ‌‌آموزشی بر ارتقای آگاهی نسبت به رفتار دانش‌‌‌‌‌آموزان شهر ایلام دربارۀ ‌‌پیشگیری از سوءمصرف مواد روان‌گردان، در سطح خطای کمتر از 1 درصد مؤثر بوده است؛ مداخلۀ ‌‌آموزشی بر ارتقای نگرش نسبت به رفتار دانش‌‌‌‌‌آموزان شهر ایلام دربارۀ ‌‌پیشگیری از سوءمصرف مواد روان‌گردان، در سطح خطای کمتر از 1% تأثیر دارد؛ همچنین در سطح خطای کمتر از 1 درصد، مداخلۀ ‌‌آموزشی بر ارتقای هنجارهای انتزاعی، ارتقای قصد رفتاری دانش‌‌‌‌‌آموزان شهر ایلام دربارۀ ‌‌پیشگیری از سوءمصرف و ارتقای قصد رفتاری دانش‌‌‌‌‌آموزان شهر ایلام دربارۀ ‌‌پیشگیری از سوءمصرف مواد روان‌گردان، در سطح خطای کمتر از 1 درصد مؤثر بوده است.</span></span><br> <strong><em><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بحث و نتیجه‌گیری:</span></span></em></strong> <span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مداخلۀ ‌‌آموزشی مبتنی بر نظریۀ رفتار برنامه‌ریزی‌شده، بر رفتارهای پیشگیری‌کننده از مصرف مواد روان‌گردان در گروه مداخله مؤثر است. استفاده از فن‌های آموزشی با تکیه ‌بر الگوهای تغییر رفتار، آموزش مهارت‌های زندگی و توانمندسازی دانش‌‌‌‌‌آموزان، به‌‌‌‌‌منظور پیشگیری از اعتیاد و سوءمصرف مواد، به مسئولان آموزش‌وپرورش و سایر نهادهای ذی‌ربط توصیه می&rlm;شود.</span></span> <em>Introduction:</em> Drug and psychotropic use have undesirable and devastating effects on the human body and soul that lead to an increase in family and social insecurity. Due to the difficulty of treatment, addiction prevention is always emphasized in the studies. Therefore, the present study aimed to determine the effect of educational intervention based on the theory of planning behavior on the prevention of psychotropic abuse among female high school students in Ilam, Iran, during 2018.<br> &nbsp;<br> <em>Materials & Methods:</em> This randomized controlled trial&nbsp;was conducted on 120 students who were randomly assigned to intervention and control groups in the academic year of 2018-19. The data were collected through a researcher-made questionnaire based on the theory of planned behavior, which was used after the confirmation of validity and reliability at pretest and posttest. The educational content was designed based on the theory of planned behavior, and the outcome of the preliminary data was analyzed and administered in five sessions of intervention. The posttest was performed one month after the training, and the data were analyzed using SPSS software (version 22) through the Shapiro-Wilk test, independent t-test, and paired t-test.<br> <em>Ethics code:</em> IR.IAU.SRB.REC.1397.022<br> &nbsp;<br> <em>Findings:</em> The results of covariance analysis and paired t-test showed the significance of the educational intervention in raising the awareness about the behavior of students in Ilam regarding the prevention of psychotropic abuse at an error level of less than 1%. Moreover, the educational intervention was effective in promoting abstract norms and the behavioral intention of students in Ilam, Iran, regarding the prevention of psychotropic abuse at an error level of less than 1%.<br> &nbsp;<br> <em>Discussions & Conclusions:</em> Educational intervention based on the theory of planned behavior has effects on the prevention of psychoactive substance abuse in the intervention group. Therefore, it is recommended that education officials and other relevant institutions make use of educational techniques based on the behavior change patterns, life skills training, and student empowerment in order to prevent addiction. پیشگیری, سوء‌‌مصرف مواد ‌‌روان‌گردان, نظریۀ‌ رفتار برنامه‌‌ریزی‌‌شده, دانش‌آموز دختر Female students, Prevention, Planned behavioral theory, Psychotropic substance abuse 97 106 http://sjimu.medilam.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-422-1&slc_lang=fa&sid=1 Mojgan Bashiri مژگان بشیری katybehdasht@yahoo,com 9600319475328460043022 9600319475328460043022 No Dept of Health Education, Faculty of Medical Sciences and Technologies, Tehran University of Research Sciences, Tehran, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکدۀ علوم و فناوری‌های پزشکی، دانشگاه علوم تحقیقات تهران، تهران، ایران Zahra Jalili زهرا جلیلی zahra.jalili@gmail.com 9600319475328460043023 9600319475328460043023 Yes Dept of Health Education, Faculty of Medical Sciences and Technologies, Tehran University of Research Sciences, Tehran, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکدۀ علوم و فناوری‌های پزشکی، دانشگاه علوم تحقیقات تهران، تهران، ایران Davoud Shojaeizadeh داود شجاعی زاده shojae5@yahoo.com 9600319475328460043024 9600319475328460043024 No Dept of Health Education, Faculty of Medical Sciences and Technologies, Tehran University of Research Sciences, Tehran, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکدۀ علوم و فناوری‌های پزشکی، دانشگاه علوم تحقیقات تهران، تهران، ایران