Journal of Ilam University of Medical Sciences

fa نقشه‌نگاری اکوسیستم پژوهش سلامت ایران: تحلیل بازیگران و تعاملات نهادی Mapping Iran’s Health Research Ecosystem: An Analysis of Actors and Institutional Interactions پژوهشگری research پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه: اثربخشی و مسئله‌محوری پژوهش سلامت مستلزم عملکرد آن در قالب شبکه‌ای منسجم از بازیگران است. در ایران، با وجود تکثر نهادی، نبودِ تصویری یکپارچه از تعاملات، سیاستگذاری کلان را دشوار ساخته است. مطالعات پیشین عمدتاً بر اجزای منفرد متمرکز بوده‌اند. این پژوهش با هدف ارائۀ بازنمایی تحلیلی و گونه‌شناسی بازیگران اصلی اکوسیستم برای ارتقای حکمرانی پژوهش انجام شد. مواد و روشها: این پژوهش کیفی-اکتشافی در سال ۱۴۰۳، با رویکرد «نگاشت اکوسیستم» اجرا گردید. داده‌ها از طریق تحلیل اسناد بالادستی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و طی دو پنل خبرگان تکمیل شد. برای ترسیم نقشه، از تحلیل روابط ساختاری و نقش‌های نهادی استفاده گردید و اعتبار نقشه از طریق مثلث‌سازی و تأیید خبرگان احراز شد. یافته های پژوهش: ۲۶ بازیگر کلیدی شناسایی گردید و بر اساس ماهیت حقوقی و مأموریتی، در ۵ گونۀ حکمرانی و تنظیم‌گری، تأمین مالی، تولید دانش، واسطه‌ای و محیط‌های توسعه‌ای و تجاری‌سازی و بهره‌برداری طبقه‌بندی شدند. نگاشت بصری نشان‌دهندۀ ساختاری متراکم، اما نامتوازن با مرکزیت وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی است. یافته‌ها حاکی از تورم ساختاری در بخش دولتی، حاشیه‌ای بودن بخش خصوصی و وجود پدیدۀ «سیلوهای سازمانی» (تکثر بدون انسجام) در لایۀ تولید دانش است. بحث و نتیجه‌گیری: اکوسیستم پژوهش سلامت ایران از تأسیس زیرساخت‌ها عبور کرده و به «بلوغ آناتومیک» رسیده است؛ بنابراین، چالش اصلی کشور دیگر «نبودِ نهاد» نیست، بلکه «گسست کارکردی» میان اجزا است. سیاست‌گذاری آتی باید با توقف رویکرد «توسعۀ کمی و ساختارسازی»، به مؤلفۀ «مهندسی تعاملات» تغییر یابد. تمرکز بر اتصال جزایر نهادی و تعریف مأموریت‌های مشترک میان دانشگاه‌ها و صنعت، راهکار برون‌رفت از وضعیت فعلی است.  </div> <div style="text-align: justify;">Introduction:  The effectiveness and problem-solving orientation of health research require operating within a cohesive network of actors. In Iran, despite institutional plurality, the lack of an integrated picture of interactions has hindered macro-policymaking. Since previous studies have mainly focused on individual components, this research aimed to provide an analytical representation and typology of the ecosystem’s key actors to enhance research governance. Materials & Methods: This exploratory qualitative study was conducted in 2024 using an “ecosystem mapping” approach. Data were collected through the analysis of high-level documents and semi structured interviews, finalized via two expert panels. Structural relationship analysis and institutional role analysis were utilized to draw the map, and its validity was confirmed through triangulation and expert verification. Results: A total of 26 key actors were identified and classified based on their legal and functional nature into five categories: Governance & Regulation, Financing, Knowledge Production, Intermediaries & Developmental Environments, and Commercialization & Utilization. The visual mapping reveals a dense but unbalanced structure centered heavily on the Ministry of Health (MOHME) and Medical Universities. Findings indicate structural inflation in the public sector, marginalization of the private sector, and the existence of “Organizational Silos” (fragmentation without coherence) in the knowledge production layer. Conclusion: Iran’s health research ecosystem has surpassed the infrastructure establishment phase and achieved “Anatomical Maturity”; thus, the main national challenge is no longer the “lack of institutions,” but the “Functional Disconnect” among components. Future policymaking must shift from the “quantitative expansion and structuring” approach to the “Interaction Engineering” paradigm. Focusing on bridging institutional islands and defining joint missions between universities and industry is the way forward.  </div> اکوسیستم پژوهش سلامت, حکمرانی پژوهش سلامت, سیستم پژوهش سلامت, سیاست‌گذاری پژوهش, تعاملات نهادی, نگاشت نهادی, ایران Health Research Ecosystem, Health Research Governance, Health Research System (HRS), Research Policymaking, Institutional Interactions, Institutional Mapping, Iran 107 125 http://sjimu.medilam.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-8480-1&slc_lang=fa&sid=1 Jahanara Mamikhani جهان آراء ممی خانی mamikhani@gmail.com 9600319475328460051026 9600319475328460051026 No Iran Health Management Association, Tehran, Iran انجمن علمی مدیریت سلامت ایران، تهران، ایران Shahram Tofighi شهرام توفیقی sh.tofighi@iau.ac.ir 9600319475328460051027 9600319475328460051027 Yes Iran Health Management Association, Tehran, Iran انجمن علمی مدیریت سلامت ایران، تهران، ایران Jamil Sadeghifar جمیل صادقی فر jamil.sadeghifar@gmail.com 9600319475328460051028 9600319475328460051028 No Dept of Health Management and Economics, School of Public Health, Ilam University of Medical Sciences, Ilam, Iran گروه مدیریت و اقتصاد سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی ایلام، ایلام، ایران Hosein Effatpanah حسین عفت پناه Hoseineffatpanah@asaums.ac.ir 9600319475328460051029 9600319475328460051029 No Dept of School Health, Asadabad faculty of Medical Sciences, Asadabad, Iran گروه بهداشت مدارس،دانشکده علوم پزشکی اسدآباد، اسدآباد، ایران